{"id":13931,"date":"2023-04-20T19:48:13","date_gmt":"2023-04-20T17:48:13","guid":{"rendered":"https:\/\/ipoznan.net\/?p=13931"},"modified":"2023-04-20T19:48:23","modified_gmt":"2023-04-20T17:48:23","slug":"czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu","title":{"rendered":"Czarna choroba, d\u017cuma, cholera: straszne epidemie w Poznaniu"},"content":{"rendered":"\n<p>Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, wielokrotnie w swojej historii prze\u017cywa\u0142a trudne czasy. W szczeg\u00f3lno\u015bci z powodu ci\u0119\u017ckich chor\u00f3b, kt\u00f3re poch\u0142on\u0119\u0142y \u017cycie tysi\u0119cy ludzi we wszystkich miastach kraju, pisze <a href=\"http:\/\/ipoznan.net\">ipoznan.net<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwcze\u015bniejsze wzmianki o chorobach zaka\u017anych pochodz\u0105 z pocz\u0105tku IX wieku (1003-1007). Wed\u0142ug niekt\u00f3rych staro\u017cytnych zapis\u00f3w, w okolicach tych lat za\u0142o\u017cono miasto Pozna\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>Z jakimi chorobami zmaga\u0142 si\u0119 Pozna\u0144? Jak mieszka\u0144cy walczyli z chorobami? Ile istnie\u0144 ludzkich poch\u0142on\u0119\u0142y straszne choroby?<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_74 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a06995a39aa6\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a06995a39aa6\"  aria-label=\"Toggle\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu\/#Pierwsze_przypadki_zachorowan\" >Pierwsze przypadki zachorowa\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu\/#Duze_straty\" >Du\u017ce straty<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu\/#Skutki_dzumy\" >Skutki d\u017cumy<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu\/#Choroba_trudna_do_pokonania\" >Choroba trudna do pokonania<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/eternal-czarna-choroba-dzuma-cholera-straszne-epidemie-w-poznaniu\/#Cmentarze_epidemiczne\" >Cmentarze epidemiczne<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pierwsze_przypadki_zachorowan\"><\/span>Pierwsze przypadki zachorowa\u0144<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1088\" height=\"550\" src=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180449\/image-25.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13932\" srcset=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180449\/image-25.png 1088w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180449\/image-25-300x152.png 300w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180449\/image-25-768x388.png 768w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180449\/image-25-696x352.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1088px) 100vw, 1088px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Pierwsze oficjalnie potwierdzone przypadki w Polsce datowane s\u0105 na 1174 rok. By\u0142a to choroba nieznana: nikt nie wiedzia\u0142, czym jest i jak leczy\u0107 chorych. Zaraza szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na wszystkie miasta, w tym na Pozna\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>Druga wzmianka dotyczy lat 1205-1207. Zwi\u0119kszy\u0142 si\u0119 zasi\u0119g chor\u00f3b, ale Polacy nadal nic o nich nie wiedzieli. Dzi\u0119ki zachowanym zapiskom, wiele lat p\u00f3\u017aniej lekarze byli w stanie ustali\u0107, \u017ce do tych chor\u00f3b nale\u017ca\u0142a cholera, d\u017cuma i czarna ospa. Niekt\u00f3rych chor\u00f3b nigdy nie zidentyfikowano: do dzi\u015b nosz\u0105 one etykiet\u0119 &#8222;nieznane&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Ogniska zaka\u017ce\u0144 powtarza\u0142y si\u0119 systematycznie co kilka lat. Przyczyn\u0105 nawrot\u00f3w chor\u00f3b zaka\u017anych by\u0142 z\u0142y stan sanitarny miasta, brak wiedzy na temat leczenia chor\u00f3b, profilaktyki i zapobiegania zaka\u017ceniom.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 \u015bmierci du\u017cej liczby os\u00f3b by\u0142o to, \u017ce lekarze po prostu nie wiedzieli, jak leczy\u0107 pacjenta. Pod tym wzgl\u0119dem Polska traci\u0142a znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swojej populacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Wielu Polak\u00f3w, zw\u0142aszcza kobiet, mia\u0142o przekonanie, \u017ce choroba jest kar\u0105 Bo\u017c\u0105 za ich grzechy. Dlatego w tak ci\u0119\u017ckich chwilach ludzie pami\u0119tali o najwy\u017cszych mocach i modlili si\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednym z najtrudniejszych okres\u00f3w dla Polski i ca\u0142ej Europy by\u0142y lata 1347-1349. W Europie wybuch\u0142y jednocze\u015bnie trzy rodzaje d\u017cumy. \u017baden z typ\u00f3w tej choroby nie zosta\u0142 zbadany, dlatego nikt nie wiedzia\u0142, jak leczy\u0107 chorob\u0119. D\u017cuma szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 po Europie i dotar\u0142a do Polski, w tym do Poznania.<\/p>\n\n\n\n<p>Po d\u017cumie, w Poznaniu po raz pierwszy wykryto ki\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Duze_straty\"><\/span>Du\u017ce straty<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"431\" src=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-26.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13935\" srcset=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-26.png 800w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-26-300x162.png 300w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-26-768x414.png 768w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-26-696x375.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce z biegiem lat ludzko\u015b\u0107 wynajduje wiele technologii medycznych i metod leczenia. Jednak choroby nie ust\u0119powa\u0142y, a raczej rozprzestrzenia\u0142y si\u0119 na du\u017c\u0105 skal\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1514 roku w Poznaniu zachorowa\u0142o oko\u0142o 10 000 os\u00f3b, co stanowi\u0142o po\u0142ow\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w. A w latach 1542 i 1599 zmar\u0142o oko\u0142o 5 tysi\u0119cy os\u00f3b, co stanowi\u0142o oko\u0142o jednej trzeciej \u00f3wczesnej populacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119ksze straty miasto Pozna\u0144 ponios\u0142o w latach 1708-1709. Zmar\u0142o wtedy oko\u0142o 9000 os\u00f3b, co stanowi\u0142o trzy czwarte ludno\u015bci miasta. Prawdopodobnie liczba \u015bmierci w tym czasie by\u0142a zawy\u017cona, gdy\u017c ludzie spodziewali si\u0119 ulg podatkowych, ale i tak straty by\u0142y ogromne. By\u0142 to trudny okres zar\u00f3wno dla ludzi, jak i dla gospodarki miasta.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolejne epidemie mia\u0142y mniejsz\u0105 skal\u0119, a Polacy znali co to za choroby i jak si\u0119 zachowa\u0107. Najcz\u0119stszymi chorobami w Poznaniu by\u0142y d\u017cuma, cholera, biegunka i tyfus.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Skutki_dzumy\"><\/span>Skutki d\u017cumy<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"436\" height=\"600\" src=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-27.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13938\" srcset=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-27.png 436w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180447\/image-27-218x300.png 218w\" sizes=\"auto, (max-width: 436px) 100vw, 436px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Rok 1709 by\u0142 jednym z najgorszych lat w Poznaniu. Pocz\u0105tek by\u0142 nawet trudny: mro\u017ana zima, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a \u015bmier\u0107 ludzi i zwierz\u0105t oraz \u0142amanie si\u0119 drzew. W wyniku tego Pozna\u0144 zosta\u0142 bez zbior\u00f3w, a ludzie g\u0142odowali.<\/p>\n\n\n\n<p>W czerwcu po mie\u015bcie zacz\u0119\u0142o kr\u0105\u017cy\u0107 &#8222;morowe powietrze&#8221;: uwa\u017cano, \u017ce zaraza zosta\u0142a przyniesiona z Kalisza. Ca\u0142y pozna\u0144ski handel zamar\u0142: sklepy by\u0142y zamkni\u0119te. Zamkni\u0119to r\u00f3wnie\u017c ko\u015bcio\u0142y. Ludzie szybko zapadali na choroby i umierali. Ulice opustosza\u0142y, zrobi\u0142o si\u0119 cicho, s\u0142ycha\u0107 by\u0142o tylko krzyki chorych i p\u0142acz ludzi, kt\u00f3rzy stracili swoich bliskich.<\/p>\n\n\n\n<p>Pocz\u0105tkowo chorzy byli wyp\u0119dzani z miasta do las\u00f3w i na pola, aby tam umierali, ale potem wprowadzono w Poznaniu kwarantann\u0119 i zakazano wjazdu i wyjazdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Pocz\u0105tkowo chorzy byli wyp\u0119dzani z miasta do las\u00f3w i na pola, aby tam umierali, ale potem wprowadzono w Poznaniu kwarantann\u0119 i zakazano wjazdu i wyjazdu.<\/p>\n\n\n\n<p>Na pocz\u0105tku 1709 roku w Poznaniu mieszka\u0142o oko\u0142o 12 tysi\u0119cy os\u00f3b, a pod koniec roku ju\u017c tylko 3 tysi\u0105ce. Wielu zmar\u0142o nie tylko z powodu chor\u00f3b, ale tak\u017ce z g\u0142odu i ch\u0142odu. Cz\u0119\u015b\u0107 bogatych uciek\u0142a, ale zwykli mieszka\u0144cy r\u00f3wnie\u017c starali si\u0119 opu\u015bci\u0107 miasto, gdy tylko by\u0142o to mo\u017cliwe. Budynki opustosza\u0142y: ludzie zostawiali ca\u0142y sw\u00f3j dobytek i starali si\u0119 jak najszybciej uciec z miasta. Prowadzi\u0142o to do w\u0142ama\u0144 i rabunk\u00f3w. Przest\u0119pstw cz\u0119sto dokonywali miejscy grabarze morowi \u2014 kopacze.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy miasto by\u0142o ca\u0142kowicie puste, sytuacja nieco si\u0119 poprawi\u0142a. Wtedy kr\u00f3l August II Mocny wzi\u0105\u0142 miasto pod swoj\u0105 opiek\u0119. W Poznaniu odwo\u0142ano p\u0142acenie podatk\u00f3w, pozwolono na powr\u00f3t ludzi z zagranicy, zniesiono s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105. Wszystkie te dzia\u0142ania zosta\u0142y podj\u0119te w celu pobudzenia gospodarki miasta.<\/p>\n\n\n\n<p>W mie\u015bcie zabroniono hodowli \u015bwi\u0144. Zacz\u0119to dok\u0142adnie pilnowa\u0107 czysto\u015bci ulic: np. co tydzie\u0144 zbierano i wywo\u017cono \u015bmieci. Ludziom zalecano wietrzenie pomieszcze\u0144, ale otwieranie okien tylko od p\u00f3\u0142nocy, gdy\u017c uwa\u017cano, \u017ce d\u017cuma przychodzi z po\u0142udnia.<\/p>\n\n\n\n<p>W\u0142a\u015bnie w takim tempie Pozna\u0144 zacz\u0105\u0142 si\u0119 odbudowywa\u0107. Ale wzrost liczby ludno\u015bci sta\u0142 si\u0119 zauwa\u017calny dopiero w 1777 roku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Choroba_trudna_do_pokonania\"><\/span>Choroba trudna do pokonania<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"946\" src=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180446\/image-28.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-13941\" srcset=\"https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180446\/image-28.png 640w, https:\/\/cdn.ipoznan.net\/wp-content\/uploads\/sites\/47\/2023\/04\/17180446\/image-28-203x300.png 203w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>W Poznaniu wielokrotnie dochodzi\u0142o do wybuch\u00f3w epidemii cholery. Choroba ta n\u0119ka\u0142a miasto od wiek\u00f3w, s\u0142abn\u0105c i pojawiaj\u0105c si\u0119 w nowych falach.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolejna epidemia mia\u0142a miejsce w 1866 roku. Latem tego roku do Poznania przybyli rybacy ze Szczecina, gdzie wcze\u015bniej rozpoznano epidemi\u0119. M\u0119\u017cczy\u017ani udali si\u0119 na Stary Rynek, gdzie zarazili pracownika jednego z lokali, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie obs\u0142ugiwa\u0142 przyby\u0142ych do baru rybak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolejne przypadki zaka\u017cenia stwierdzono na jednej z pozna\u0144skich dzielnic \u2014 Chwaliszowie. Cholera zacz\u0119\u0142a szybko rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 po przedmie\u015bciach miasta i wkr\u00f3tce poch\u0142on\u0119\u0142a \u017cycie 1 344 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<p>Mieszka\u0144cy Poznania nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce to cholera, gdy\u017c taka sama historia wydarzy\u0142a si\u0119 w mie\u015bcie kilkadziesi\u0105t lat wcze\u015bniej. Wtedy zachorowa\u0142o oko\u0142o 2500 os\u00f3b, z kt\u00f3rych zmar\u0142o 1008. W\u015br\u00f3d nich byli nie tylko Polacy, ale tak\u017ce Niemcy i \u017bydzi.<\/p>\n\n\n\n<p>Miasto zosta\u0142o obj\u0119te kwarantann\u0105. Mieszka\u0144cy, kt\u00f3rzy opuszczali Pozna\u0144, musieli przebywa\u0107 w stanie kwarantanny przez 10 dni.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli kto\u015b w domu mia\u0142 choler\u0119, by\u0142o to natychmiast zauwa\u017calne. Wok\u00f3\u0142 domu rozwieszano specjalne sznury, a jedzenie by\u0142o przynoszone i podawane przez okna. Ludzie nie mieli prawa wychodzi\u0107 na zewn\u0105trz \u2014 by\u0142o to \u015bci\u015ble monitorowane. W takich okresach Pozna\u0144 wygl\u0105da\u0142 jak miasto duch\u00f3w. Mimo zakazu wychodzenia z domu, ludzie tego nie chcieli, bo codziennie widzieli i s\u0142yszeli kondukty pogrzebowe, a podczas pogrzeb\u00f3w s\u0142ycha\u0107 by\u0142o dzwony.<\/p>\n\n\n\n<p>Lekarze wyznaczeni do chorych na choler\u0119 musieli nosi\u0107 zamkni\u0119te ubrania z czarnym kapturem.<\/p>\n\n\n\n<p>Mieszka\u0144cy Poznania stosowali wszelkiego rodzaju ludowe lekarstwa i metody profilaktyki. Niekt\u00f3rzy uwa\u017cali, \u017ce nale\u017cy pali\u0107 papierosy, bo to mia\u0142o zabi\u0107 zarazki. Nie zalecano natomiast alkoholu, cho\u0107 niekt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce szampan nie zaszkodzi. Zalecano natomiast odpowiednie od\u017cywianie si\u0119, regularne wietrzenie pomieszcze\u0144 i ciep\u0142e k\u0105piele.<\/p>\n\n\n\n<p>Ostatnie przypadki cholery zosta\u0142y potwierdzone w 1873 roku.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Cmentarze_epidemiczne\"><\/span>Cmentarze epidemiczne<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Do XX wieku ludzie, kt\u00f3rzy zmarli na choroby zaka\u017ane, byli chowani w specjalnym miejscu w Poznaniu. \u0421mentarze epidemiczne nazywano te\u017c \u201ccholernikami\u201d oraz &#8222;pomornikami&#8221;. Mo\u017cna by\u0142o te\u017c spotka\u0107 napis &#8222;Cholera-Khf&#8221; \u2014 z niemieckiego \u201ckirchhof\u201d \u2014 cmentarz. Takie miejsca nie by\u0142y zaznaczane na mapach, jedynie mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 drogowskaz na drodze.<\/p>\n\n\n\n<p>Cmentarze epidemiczne znajdowa\u0142y si\u0119 poza miastem lub wsi\u0105. Ludzie byli tam chowani zbiorowo, gdy\u017c w czasie epidemii umiera\u0142o wiele os\u00f3b. Na grobach nie by\u0142o \u017cadnych nazwisk, ale je\u015bli kto\u015b chcia\u0142 to wiedzie\u0107, m\u00f3g\u0142 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do miejscowego duchownego, posiadaj\u0105cego stare zapisy dotycz\u0105ce zachorowa\u0144 i \u015bmierci. Na takich &#8222;nieczystych&#8221; cmentarzach chowano r\u00f3wnie\u017c przest\u0119pc\u00f3w i prostytutki.<\/p>\n\n\n\n<p>Po XX wieku chowano tu zwyk\u0142ych ludzi, w osobnych grobach z indywidualnymi tabliczkami z nazwiskami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, wielokrotnie w swojej historii prze\u017cywa\u0142a trudne czasy. W szczeg\u00f3lno\u015bci z powodu ci\u0119\u017ckich chor\u00f3b, kt\u00f3re poch\u0142on\u0119\u0142y \u017cycie tysi\u0119cy ludzi we wszystkich miastach kraju, pisze ipoznan.net. Najwcze\u015bniejsze wzmianki o chorobach zaka\u017anych pochodz\u0105 z pocz\u0105tku IX wieku (1003-1007). Wed\u0142ug niekt\u00f3rych staro\u017cytnych zapis\u00f3w, w okolicach tych lat za\u0142o\u017cono miasto Pozna\u0144. Z jakimi chorobami [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":319,"featured_media":12969,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4821],"tags":[5709,5717,5723,5719,5724,5718,5708,5714,5707,5721,5711,5722,5720,5417,5713,5715,5712,5710],"motype":[4828],"moformat":[83],"moimportance":[35],"class_list":{"0":"post-13931","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-healthy","8":"tag-cholera","9":"tag-choroba-trudna-do-pokonania","10":"tag-choroba-w-historii-poznania","11":"tag-choroby-w-poznaniu","12":"tag-ciekawostki-o-epidemiach","13":"tag-cmentarze-epidemiczne","14":"tag-czarna-choroba","15":"tag-duze-straty","16":"tag-dzuma","17":"tag-epidemia-w-poznaniu","18":"tag-epidemie-w-poznaniu","19":"tag-historia-epidemii","20":"tag-historia-leczenia","22":"tag-pierwsze-przypadki-zachorowan","23":"tag-skutki-dzumy","24":"tag-straszne-epidemie","25":"tag-straszne-epidemie-w-poznaniu","26":"motype-eternal","27":"moformat-longread-short","28":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13931","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/319"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13931"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13931\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13944,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13931\/revisions\/13944"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13931"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13931"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13931"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=13931"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=13931"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipoznan.net\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=13931"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}