W 1786 roku w Poznaniu, w szlacheckiej rodzinie Filipa i Michaliny Raczyńskich, urodził się syn Edward. Z biegiem czasu los sprawił, że stał się on znanym działaczem społecznym, kolekcjonerem, podróżnikiem i mecenasem. To właśnie o nim opowiadamy w naszym nowym artykule na ipoznan.net.
Kariera wojskowa i polityczna
Hrabia Edward Raczyński żył 58 lat. W tym czasie udało mu się odwiedzić połowę świata, zgromadzić pokaźny księgozbiór, zaangażować się w różne badania i żyć pełnią życia.
W wieku dwudziestu lat Edward wstąpił do gwardii honorowej Napoleona. Służył także w armii Księstwa Warszawskiego. Jego osiągnięcia na polu wojskowym nie pozostały niezauważone. Raczyński został odznaczony Orderem Virtuti Militari, polskim odznaczeniem państwowym. Order ten został ustanowiony w 1792 roku przez Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostatniego króla Rzeczypospolitej. Virtuti Militari był symbolicznym wyróżnieniem na cześć zwycięstwa Polaków w wojnie polsko-rosyjskiej.
Po zakończeniu służby wojskowej hrabia Raczyński nie zamierzał odpoczywać. Pragnął żyć pełnią życia, intensywnie i ciekawie. Stał się działaczem politycznym i społecznym, aktywistą w rodzinnym Księstwie Poznańskim. W 1841 roku, gdy Edward miał już 55 lat, został wybrany posłem do sejmu prowincjonalnego Wielkiego Księstwa Poznańskiego, reprezentując stan rycerski. Jego działalność polityczna była bardzo aktywna. Hrabia opowiadał się za współpracą z pruską dynastią Hohenzollernów, lecz pod warunkiem zachowania odwiecznych polskich tradycji. Szacunek do historii ojczyzny był jedną z najważniejszych cech Raczyńskiego. Był on nawet autorem memoriału poświęconego zasadom języka polskiego, który przekazano Fryderykowi Wilhelmowi IV, królowi Prus.
Hrabia-podróżnik
Karierę wojskową Edward Raczyński zakończył w 1809 roku. Już rok później czekała go niesamowita przygoda — podróż po północnej Europie. Hrabia odwiedził Laponię i Sztokholm. Zatrzymał się tam na kilka tygodni, a jego podróż objęła również nieznane mu wcześniej miasta, takie jak Örebro, Trollhättan i Ystad. Podróż ta wywarła na Edwardzie ogromne wrażenie. Uważał ją za najważniejszą w swoim życiu i zawsze ją wspominał, szczególnie pod koniec swoich dni.
Edward był pełen energii i entuzjazmu. Miał wtedy 28 lat, a jego sytuacja finansowa i szlacheckie pochodzenie pozwalały mu na prowadzenie arystokratycznego trybu życia. Cały świat stał przed nim otworem. Dlatego w 1814 roku wyruszył w kolejną podróż. Tym razem młody hrabia odkrył dla siebie archeologię, ponieważ prowadził wykopaliska na terenie starożytnej Troi w Azji Mniejszej, do której dotarł przez Stambuł. Wcześniej jego punktem wyjścia była młoda Odessa na południu Morza Czarnego.
Dziennik podróży, który wówczas prowadził Raczyński, stał się ważnym dokumentem dla lokalnych historyków. Zawierał on wiele cennych informacji o codziennym życiu mieszkańców ówczesnego Imperium Osmańskiego, a także ilustracje odwiedzanych miejsc.
Kolekcjoner i mecenas
Edward Raczyński, jak już wspomnieliśmy, był aktywną i pełną pasji osobowością. We własnym majątku w Rogalinie zgromadził pokaźny księgozbiór, którego większą część stanowiły biblioteki pruskich zakonów. Ta imponująca kolekcja stała się później podstawą Biblioteki Raczyńskich w rodzinnym Poznaniu.
Hrabia aktywnie wspierał rozwój higieny w Wielkopolsce. Epidemia cholery w Poznaniu w 1831 roku pochłonęła wiele ofiar. Według źródeł cholerę przyniosły wojska rosyjskie z sąsiedniego Królestwa Polskiego — terytorium Polski, które w latach 1815–1915 należało do Imperium Rosyjskiego.
Edward Raczyński sfinansował budowę pierwszego wodociągu w mieście. Dziesięć lat później w Poznaniu wzniesiono Pomnik Higieja.
Hrabia okazał się również hojnym mecenasem przy zakładaniu Szpitala Przemienienia Pańskiego w Poznaniu. Ponadto publikował własne dzieła literackie i wznawiał różnorodne źródła historyczne. Za czasów Raczyńskiego rozwój zyskała turystyka literacka.
Edward udzielał wsparcia finansowego przedstawicielom inteligencji twórczej i środowiska naukowego, w tym Bronisławowi Trentowskiemu i Adamowi Mickiewiczowi.
Tragiczna decyzja
Można przypuszczać, że Edward Raczyński był pewien, że zawsze postępował prawidłowo. Niektóre źródła sugerują, że hrabia często nie dogadywał się z opinią publiczną z powodu własnych uprzedzeń i decyzji. Jednak kto inny mógłby pochwalić się taką liczbą wybitnych zasług dla dobra rodzinnych stron i miasta?
Razem z biskupem Teofilem Wolickim hrabia Raczyński opracował koncepcję budowy Złotej Kaplicy. Sfinansował stworzenie posągów królów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Wkrótce jednak wybuchł skandal — Edward został oskarżony o nadmierne wydatki i naruszenia podczas budowy kaplicy. Sprawa nabrała rozgłosu, a społeczeństwo śledziło jej szczegóły z wielkim zainteresowaniem. Nie wiadomo dokładnie, co się wydarzyło, jednak Edward nie wytrzymał presji. Prawdopodobnie jego stan emocjonalny od dłuższego czasu był bardzo napięty. W rezultacie podjął tragiczną decyzję — popełnił samobójstwo, strzelając sobie w głowę.
Znany mecenas, badacz i patriota Edward Raczyński spoczywa w grobowcu przy kościele św. Wawrzyńca.